على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
173
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
ارسطو ( arestow ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - گياه زراوند . ارسطولوخيا ( arastuluxy ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - ارسطلوخيا و زراوند طويل . ارسع ( arsa ' ) ص . ع . دردمند نيام چشم . ارسغ ( arsoq ) ع . ج رسغ و رسغ . ارسل ( arsol ) ع . ج رسول . ارسلان ( arsal n ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - شير بيشه . و ا خ . لقبى است كه گاه پادشاهان اختيار مىكنند و ارسلان ارغون : برادر ملكشاه سلجوقى كه در خراسان پس از مرگ برادر در 409 هجرى كشته شد . و ارسلان شاهپور مسعود سوم : دوازدهمين پادشاه از سلسلهء غزنوى كه از 508 تا 512 هجرى پادشاهى كرد . و ارسلان شاه : سيوميز پادشاه از سلسلهء خوارزمى كه از 551 تا 568 حكمرانى نمود . و ارسلان شاه : پادشاه پنجم از سلجوقيان كرمان . و ارسلان شاه دوم : پادشاه هفتم از سلجوقيان كرمان كه در 565 هجرى وفات كرد . ارسم ( arsom ) ع . ج رسم . ارسن ( arsan ) ا . پ . مجمع و مجلس و انجمن و محفل . ارسن ( arsan ) ع . ج رسن . ارسنجار ( arsanj r ) ا . پ . نام بلوكى از بلوكات فارس . ارسنگ ( arsang ) ا . پ . نگارخانهء مانى نقاش . ارسنيات ( arseny t ) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه - باصطلاح كيميا ملحى كه حاصل شود از تركيب اسيد ارسنيك با يك بزى . ارسنيك ( arsenik ) ا . پ . - مأخوذ از ارسنيكون يونانى كه بتازى سم الفار و به فارسى دارموش و ديگ يرويگ گويند - جسمى است . مفرد و معدنى و جامد و برنگ فولاد و شكننده و كسارهء آن داندان و يا ورقهورقه . و چون ويرا در ميان انگشتها مالش دهند بوى محسوسى استشمام مىگردد . و در طبيعت اين جسم هم به حالت خلوص و هم به حالت تركيب با ساير اجسام يافت مىگردد و وزن مخصوص آن 75 و 5 است و آن را در طب استعمال مىكنند . ارسنيو ( arsenyo ) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه - اسيد ارسنيو باصطلاح كيميا جسمى را گويند كه حاصل مىشود از تركيب ارسنيك با اكسيژن و از سموم قويهء قتاله است و در طب نيز استعمال مىشود و نوعا آن را سم الفار و يا دارموش گويند . و بسيار شبيه است بقند سائيده و لهذا چون شخص از داشتن آن در خانهء خود مجبور گردد بايد وى را در قوطى حفظ كرده و روى آن بنويسد كه اين دواى سمى است و در جائى بگذارد كه دست كودكان نرسد . ارسوسة ( orsusat ) ا . ع . كلاه . ارسوف ( orsuf ) ا خ . ع . نام شهرى در ساحل بحر شام . ارسى ! ( ars ? ) كلمهء دعا يعنى خدا پايدار نمايد . ارسى ( orsi ) ا . پ . درى از اطاق كه در گاه آن رو بحياط باشد و داراى چارچوبى بود كه اين در جوف آن حركت كرده بالا و پائين رود . و نوعى از كفش كه از چرم سياه دوزند . ارش ( arc ) ا . پ . دست يعنى از سر انگشت ميانين تا آرنج . و ا ج . جماعت و انجمن و گروه و محفل . ارش ( arc ) ا . ع . ديهء جراحت . ج : اروش . و طلب ديه . و رشوه . و خراش . و خصومت . و نقصانى كه در جامه پيدا شود . و آنچه مىگيرد مشترى از بايع پس از اطلاع از عيب مبيع . و خلق و ما ادرى اى الارش هو : نمىدانم كدام خلق است او و بينهما ارش : ميان آن هر دو خصومت و اختلاف است . ارش ( arc ) م . ع . ارشه ارشا : ( از باب نصر ) : مجروح كرد آن را . و ارش فلانا : ارش خواست از فلان . ارش بين القوم : برانگيزانيد ميان آن قوم . و ارش فلانا : عطا كرد فلان را . ارش ( arac ) ا . پ . اندازهء معينى كه از سرانگشت ميانين دست راست بود تا سرانگشت ميانين دست چپ درصورتىكه دستها را از هم گشاده دارند . و يا از سرانگشت ميانين تا آرنج كه بندگاه ساعد و بازو است . و ا خ . نام ولايتى از شيروان . ارش ( arec ) ص . پ . عاقل و زيرك و هوشيار . و ا . انجمن و جماعت و محفل . ارشاء ( arc ) ع . ج رشاء . ارشاء ( erc ) م . ع . رشوه دادن . و ارشه ارشه گفتن بشتر و با دست كون وى را خاراندن تا تيز برود . و ارشى الدلو : رسن بست بر دول . و ارشيت الفصيل : شير دادم شتر بچه را . و ارشى القوم فى دمه : شريك شدند آن قوم در خون وى . و ارشى القوم بسلاحهم دمه : راست كردند آن قوم سلاح خود را در خون وى . و ارشى الحنظل : دراز شد شاخههاى حنظل . ارشاح ( erc h ) م . ع . ارشح ارشاحا : خوى كرد و عرق نمود . ارشاد ( erc d ) م . ع . ارشده الله ارشادا : راه نمود او را خداى . ارشاد ( erc d ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - راهنمائى . و نمايش راه راست و طريقهء حق و رستگارى . و هدايت و دلالت . و ارشادانگيز ص . : پديدآورندهء رستگارى . و ارشاد كردن ف م . : راه راست به كسى